Sosyal Medyada Çocuk Avcıları: Günde 3 Saat 24 Dakika

RTÜK'ün 26 ilde 7 bin 511 gençle gerçekleştirdiği 2025 Gençlik Araştırması, Türkiye'de kitle iletişimi alanında tarihi bir kırılmayı ortaya koydu. 15-21 yaş aralığındaki gençler günde ortalama 3 saat 24 dakikasını sosyal medyada geçirirken, geleneksel televizyon izleme süresi 40 dakikaya geriledi. Araştırmaya katılan gençlerin yüzde 88'i ise dijital mecralara en az 16 yaş sınırı getirilmesini talep etti.

Ancak tehlike, ekran süresinin ötesine geçiyor. Çocuklar artık yalnızca televizyon ekranından değil; şifreli mesajlaşma uygulamaları, kumar siteleri ve kontrolsüz algoritmalar üzerinden hedef alınıyor. Televizyonda bir dizi sahnesine veya stüdyo programına rekor cezalar kesen idari denetim mekanizması, gençlerin vaktini 5 kat fazla geçirdiği dijital dünyada yetersiz kalıyor.

RTÜK Araştırması: Gençler Sosyal Medyada 3 Saat 24 Dakika Geçiriyor

RTÜK'ün 2025 Gençlik Araştırması, 15-21 yaş grubunun gününün büyük bölümünü sosyal medyada geçirdiğini gösteriyor. Öte yandan gençlerin yüzde 88'i dijital mecralara 16 yaş sınırı getirilmesini bizzat talep ediyor.

Televizyonda Sıkı Denetim, Dijitalde Kör Nokta

Televizyonda yayın durdurma ve gelire oranlı yaptırımlar uygulanırken, dijital alanda kurumlar arasında parçalı bir denetim yapısı bulunuyor. Bu durum, çocukları hedef alan ağların daha rahat hareket etmesine zemin hazırlıyor.

Dijital Tehdit Haritası

• Algoritmik hipnoz: Sonsuz kaydırma mekanizmalarıyla dopamin bağımlılığı oluşturan akışlar.
• Oyun platformları: Roblox gibi platformlarda yaş doğrulaması eksikliği ve çocuk güvenliği zafiyeti.
• Discord ve sextortion şebekeleri: Şifreli kanallar, sahte QR kodlar ve oltalama yazılımlarıyla yürütülen cinsel gasp ağları.
• "C31K", "764" ve "İncel" ağları: Şiddeti öven, çocukları kendine zarar vermeye teşvik eden aşırılıkçı yapılar.
• Kumar ve loot box yönlendirmeleri: "Ganimet kutuları" ve "skins" bahisleriyle kumara başlama yaşını düşüren yasa dışı faaliyetler.
• Anonim kanallar ve torbacı ağları: Uçtan uca şifreli uygulamalar üzerinden uyuşturucu ticareti ve bot provokasyonları.

TÜİK Verileriyle Çocukların Dijital Dünyası

TÜİK'in 2021 ve 2024 verileri, çocukların internetteki varlığının hızla arttığını gösteriyor:

• İnternet kullanımı yüzde 82,7'den yüzde 91,3'e yükseldi.
• Akıllı telefon kullanımı yüzde 64'ten yüzde 76,1'e çıktı.
• Kişisel akıllı telefon sahipliği, 2013'teki yüzde 13 seviyesinden 2024'te yüzde 44'e ulaştı.
• Sosyal medya kullanımı 2024'te yüzde 66,1 olarak ölçülürken, 11-15 yaş grubunda bu oran yüzde 79.
• Çocukların yüzde 74'ü dijital oyun oynuyor; erkek çocuklarda oran yüzde 82,8'e çıkıyor.
• Çocukların yüzde 58,6'sı uyanır uyanmaz veya uyumadan hemen önce ekranına bakıyor.

Okul Saldırısı ve Cinayetler: Dijital Şiddetin Fiziksel Yansımaları

Kahramanmaraş'taki Ayser Çalık Ortaokulu saldırısı, dijital şiddetin fiziksel dünyadaki sonuçlarını gözler önüne serdi. 14 yaşındaki 8. sınıf öğrencisi İsa Mersinli'nin sosyal medya profilinde, ABD'de 2014'te 6 kişiyi öldüren kadın düşmanı "incel" ikonu Elliot Rodger'ın fotoğrafını kullandığı tespit edildi. Ayrıca Mersinli'nin PUBG oyunu bağımlısı olduğu kayıtlara geçti.

Saldırıların ardından Emniyet Genel Müdürlüğü, suçu ve suçluyu öven paylaşımlara yönelik operasyonlarda 83 kişiyi gözaltına aldı, 940 sosyal medya hesabına erişim engeli getirdi ve C31K ile bağlantılı 93 Telegram grubunu kapattı.

İstanbul'da Eyüpsultan'da Ayşenur Halil ve Fatih'te İkbal Uzuner'in Semih Çelik tarafından katledilmesi ise Discord ve Telegram'daki "901" ve "C31K" kodlu kapalı sunucularda faillerin övüldüğünü, kadına yönelik şiddet ve şantaj içeriklerinin paylaşıldığını ortaya çıkardı.

Erişim Engelleri Neden Çözüm Değil?

Site ve platform kapatma kararları, gençleri durdurmuyor. VPN kullanarak veya 4chan, 8kun gibi marjinal platformlara yönelerek yasaklanan içeriklere kolayca erişebiliyorlar. Bu nedenle denetimin yalnızca erişim engeliyle sınırlı kalmaması gerektiği ifade ediliyor.

Çetelerin "5 Adımlı" Çocuk Avı Sistemi

TBMM Suça Sürüklenen Çocuklar Araştırma Komisyonu'na sunulan veriler ve son 6 ayın emniyet kayıtları, çetelerin çocukları ağlarına düşürme yöntemlerini deşifre ediyor:

1. Sosyal medya vitrini: Çeteler lüks villalar, pahalı araçlar ve silahlarla güç propagandası yapıyor.
2. Kültürel manipülasyon: Mafyatik dizi ve film karakterleri ile rap müzikler harmanlanarak çocuklara çete cazibesi aşılanıyor.
3. İlk temas: Çete yöneticileri, paylaşımları beğenen çocuklara özel mesajla ulaşıp kimlik ve sadakat kontrolü yapıyor.
4. Kapalı gruplara geçiş: Onay alan çocuklar, uçtan uca şifreli kapalı hücre gruplarına alınıyor.
5. Eylemcilerin kutsanması: Hapisteki veya ölen üyeler "kahraman" ilan ediliyor. Emniyet kayıtlarında, 13 yaşındaki bir çocuğun çete mensubunun mezarını ziyaret için şehir değiştirdiği yer alıyor.

Operasyon Bilançosu

• 10 Şubat operasyonu: İçişleri Bakanlığı 14 ilde, şifreli kapalı gruplar üzerinden uyuşturucu ticareti yapan 305 şüpheliyi yakaladı.
• Jandarma operasyonları: 24 ilde düzenlenen operasyonlarda 202 şüpheli gözaltına alındı, 122'si tutuklandı.
• Siber suç operasyonları: 29 ildeki operasyonlarda çocuk müstehcenliği, yasa dışı bahis ve dolandırıcılıktan 409 şüpheli yakalandı, 213'ü tutuklandı.
• Reklam Kurulu: Şubat ayında 11, mayıs ayında 16 yüksek takipçili sosyal medya hesabına yasa dışı bahis ve kumar yönlendirmesi nedeniyle erişim engeli getirildi.
• KVKK: Kişisel Verileri Koruma Kurumu, 20 Şubat 2026'da TikTok, Instagram, Facebook, YouTube, X ve Discord hakkında çocukların verilerinin işlenmesine ilişkin re'sen inceleme başlattı.

Televizyon ve Dijital Medya Karşılaştırması

Denetim sistemindeki çifte standart, şu başlıklarda somutlaşıyor:

• Gençlerin günlük kullanımı: Televizyon 40 dakika, sosyal medya 3 saat 24 dakika.
• Yaptırım rejimi: Televizyonda lisans denetimi, yayın durdurma ve gelire oranlı cezalar uygulanıyor. Dijitalde ise 5651 sayılı Kanun, BTK, Reklam Kurulu, KVKK ve emniyet işlemleri parçalı yürüyor.
• Müdahale zamanı: Televizyonda yayın sırasında ya da hemen sonrasında müdahale ediliyor. Dijitalde ise genellikle ihlal veya zarar oluştuktan sonra hareket geçiliyor.
• Yaş güvencesi: Televizyonda akıllı işaretler ve yayın saatleri bulunuyor. Dijitalde ise büyük ölçüde "18 yaşındayım" onayı gibi basit beyanlara dayanıyor.
• Sorumluluk zinciri: Televizyonda tek ve net bir sorumlu varken, dijitalde sorumluluk platform, içerik üreticisi, kullanıcı ve servis sağlayıcı arasında dağınık.

Enstitü Sosyal'den 10 Öneri

Enstitü Sosyal'in 5651 sayılı Kanun için hazırladığı Mart 2026 tarihli politika analizi, önleyici ve şeffaf bir risk yönetimi kurulmasını öneriyor. Öneriler şunlar:

1. 15 yaş altı çocuklar için teknik yaş doğrulamaya dayalı erişim altyapısı kurulması.
2. 15-18 yaş grubu için kademeli koruma mekanizmaları ve ebeveyn denetim araçlarının aktifleştirilmesi.
3. Çocuklara yönelik kişiselleştirilmiş reklam, konum takibi ve davranışsal profillemeye mutlak yasak getirilmesi.
4. Platform içi proaktif tespit ve bildirim sistemlerinin devreye sokulması.
5. Siber zorbalık şikayetlerinin en geç 24 saat içinde incelenip karara bağlanması.
6. Zararlı içeriği algoritmayla öne çıkaran platformların hukuki sorumluluğunun tanımlanması.
7. Bot hesapların tespiti, etiketlenmesi ve erişimlerinin sınırlandırılması.
8. Platformların altı ayda bir algoritma, veri kullanımı ve reklam hedefleme raporu yayımlaması.
9. Uzman üniversite ve sivil toplum kuruluşlarından oluşan bir "güvenilir işaretçi" ağı kurulması.
10. BTK koordinasyonunda ilgili kamu kurumları, akademi ve sivil toplumun katıldığı bir Dijital Güvenlik Koordinasyon Kurulu oluşturulması.

Ortak Denetim Mimarisi Şart

RTÜK'ün araştırması, gençlerin medya tüketimindeki büyük değişimi net biçimde ortaya koyuyor. Televizyonda ağır yaptırımlar uygulanırken dijital alandaki parçalı müdahaleler çoğu zaman felaketin ardından devreye giriyor. Uzmanlara göre ihtiyaç duyulan şey, yetki karmaşasını büyüten yeni tartışmalar değil; sorumluluğu, süreci ve sonucu kamuya açık biçimde gösteren ortak bir denetim mimarisidir.