Evdeki E-Atıklarda 62 Milyar Dolarlık Gizli Servet

Evlerde çekmecelerde unutulan eski telefonlar, bitmiş piller ve kullanılmayan elektronik cihazlar; tüketici için paraya, girişimci için yeni iş alanına, sanayi için hammaddeye dönüşüyor. Kullanılabilir cihazlar yenilenerek yeniden satılırken, ömrünü tamamlayan elektroniklerin içindeki altın, gümüş, bakır, paladyum ve nikel gibi değerli metaller de ekonomiye kazandırılıyor.

Küresel E-Atık Miktarı 62 Milyon Tonu Aştı

Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU) ile Birleşmiş Milletler Eğitim ve Araştırma Enstitüsü'nün (UNITAR) hazırladığı Global E-Waste Monitor raporuna göre, dünyada oluşan elektronik atık miktarı 62 milyon tonu geçti. Ancak bu atıkların yalnızca %22,3'ü kayıtlı şekilde geri dönüştürülebiliyor. Mevcut eğilim devam ederse, küresel elektronik atık miktarının 2030 yılında 82 milyon tona ulaşacağı öngörülüyor.

Türkiye'de Her Yıl 700 Bin Ton E-Atık Oluşuyor

Elektronik Atıkların Geri Dönüşümünü Destekleme Derneği'nin (EAGD) verilerine göre, Türkiye'de her yıl yaklaşık 700 bin ton elektronik atık ortaya çıkıyor. Bu atıkların geri kazanılmasıyla ekonomiye kazandırılabilecek potansiyel değerin 700 milyon euroya ulaştığı belirtiliyor. Buna karşın Türkiye'de elektronik atıkların yalnızca %5'i geri dönüştürülebiliyor.

Geri Dönüştürülemeyen E-Atıklarda 62 Milyar Dolarlık Hazine

Elektronik atıklar, ülkeler için stratejik bir hammadde kaynağı olarak öne çıkıyor. Bu nedenle birçok ülke, elektronik atıkları yalnızca bir çevre sorunu değil, aynı zamanda döngüsel ekonominin temel unsurlarından biri olarak değerlendiriyor. Global E-Waste Monitor raporuna göre, geri dönüştürülemeyen elektronik atıkların içinde, yeniden ekonomiye kazandırılabilecek yaklaşık 62 milyar dolar değerinde altın, bakır, alüminyum ve diğer stratejik ham maddeler bulunuyor.

Tek Bir Cep Telefonundan Ne Kadar Değerli Metal Çıkıyor?

İTÜ Sıfır Atık Enstitüsü uzmanlarının verdiği bilgilere göre, tek bir cep telefonundan modele bağlı olarak yaklaşık 25-35 miligram altın ile birlikte gümüş, bakır, paladyum ve nikel gibi değerli metaller geri kazanılabiliyor.

Evlerdeki Atık Elektronikler Hane Başına Gelir Kapısı Olabilir

Türkiye'de 85 milyonluk nüfus için kişi başına ortalama 3-5 kilogram kullanılmayan elektronik cihazın evlerde biriktiği varsayılıyor. Uzmanlara göre bu dönüşüm, hane başına 700 TL ile 8.000 TL arasında bir gelir kapısı yaratabilir. Eski elektronik cihazlardan hâlâ kullanılabilecek durumdaki telefon, tablet ve diğer elektronikler; kontrol, onarım ve test süreçlerinden geçirilerek yeniden ekonomiye kazandırılıyor.

Yenilenmiş Ürünler Yönetmeliği 1 Ağustos'ta Yürürlüğe Girdi

Ticaret Bakanlığı'nın hazırladığı Yenilenmiş Ürünler Hakkında Yönetmelik, 1 Ağustos itibarıyla yürürlüğe girdi. Buna göre Yenileme Merkezleri; ikinci el teknolojik ve elektronik eşyaları (cep telefonu, tablet, akıllı saat, bilgisayar, oyun konsolu, modem, televizyon vb.) yasal standartlara uygun olarak toplayıp, arızalarını gidererek yeniliyor, sertifikalandırıp satışa sunuyor.

Ekonomik ömrünü tamamen dolduran cihazlarda ise geri dönüşüm devreye giriyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, 2012'de Atık Elektrikli ve Elektronik Eşyaların (AEEE) Kontrolü Yönetmeliği'ni çıkardı. O tarihten sonra bakanlık tarafından yetkilendirilen özel sektör kuruluşları atık toplamaya başladı.

E-Atıklar Ekonomiye Nasıl Kazandırılır?

Vatandaş açısından sistem oldukça basit. İlk olarak evde kullanılmayan elektronik cihazların ayrılması gerekiyor. Çalışan veya onarılabilecek ürünler ikinci el ya da yetkili yenileme kanallarında değerlendirilebiliyor. Artık kullanılamayacak durumdaki cihazlar ise çöpe atılmak yerine belediyelerin atık getirme merkezlerine veya üreticiler ile lisanslı işleme tesislerinin oluşturduğu transfer noktalarına teslim edilebiliyor.

Kamu dışında evden elektronik atık toplayan özel şirket ve girişimler de bulunuyor. Örneğin GeriGelir, elektronik dâhil çeşitli atıklar için uygulamadan talep oluşturulduğunda kapıdan toplama yapıyor. EAG Geri Dönüşüm, bilgisayar, laptop, hard disk, anakart ve diğer elektronik hurdaları adresten satın alıyor. Katkısan Geri Dönüşüm ise İstanbul'da evlerden elektronik atık topluyor.

E-Atıklarınızı Nasıl Teslim Edebilirsiniz?

• Belediyeyi ya da bakanlığı arayın: İlçe belediyelerinin elektronik atık toplama hizmetlerine başvurabilirsiniz. Bazı belediyeler randevuyla evden ücretsiz alım da yapıyor. Çevre ve Şehircilik il ve ilçe müdürlükleri de aynı hizmetlere aracılık ediyor.
• Özel şirketleri arayın: Atıklarınız için anında ödeme yapan lisanslı geri dönüşüm şirketleri var. Ancak bu şirketlerin birçoğu 1 tonun altındaki bireysel atıkları toplamıyor.
• Yenisi gelirken eskisini verin: Yeni televizyon, buzdolabı veya çamaşır makinesi eve teslim edilirken aynı türdeki eski cihazınızı ücretsiz teslim edebilirsiniz.
• Mağazaya bırakın: 400 metrekare ve üzerindeki elektronik satış alanlarında, dış boyutu 25 santimetreden küçük elektronik atıklar yeni ürün satın alma şartı olmadan ücretsiz bırakılabiliyor.
• Atık getirme merkezine götürün: Belediyelerin sabit ve mobil Atık Getirme Merkezleri eski telefon, bilgisayar, kablo ve diğer elektronik atıkları kabul ediyor.
• Çalışıyorsa hurdaya vermeyin: Kullanılabilir telefon, tablet ve bilgisayarlar yetkili yenileme veya ikinci el kanallarında yeniden ekonomiye kazandırılabiliyor.
• Çöpe atmayın: Kullanım ömrünü tamamlayan elektronik cihazların çöpe atılması, kurşun, cıva ve benzeri zararlı maddelerin toprağa ve su kaynaklarına karışmasına yol açıyor.