655 Milyon Kişi Hâlâ Karanlıkta: Dünya Enerji Hedefi Alarm Veriyor

Dünya Sağlık Örgütü'nün de katkı sunduğu yeni küresel enerji raporu, milyonlarca insanın temel enerji hizmetlerinden mahrum olduğunu ortaya koyuyor. Dünya genelinde 655 milyon kişi elektriğe erişemiyor, yaklaşık 2 milyar insan ise yemek pişirmek için sağlığa zararlı yakıtlar kullanıyor.

2030 Hedefi Giderek Uzaklaşıyor

Birleşmiş Milletler'in sürdürülebilir kalkınma hedefleri, herkesin uygun fiyatlı ve temiz enerjiye erişmesini amaçlıyor. Ancak Enerji İlerleme Raporu'na göre mevcut hızla devam edilmesi halinde bu hedefe ulaşmak zor görünüyor. Rapora göre 2024 yılında küresel elektrik erişim oranı yüzde 92 seviyesinde kaldı. Evrensel erişim için elektrikleşme hızının yaklaşık üç katına çıkması gerekiyor.

En Büyük Yük Afrika'nın Omuzlarında

Sorunun merkezi Sahra Altı Afrika. Bölgede 560 milyondan fazla insan elektriksiz yaşıyor. Temiz yemek pişirme imkanına erişemeyenlerin sayısı ise 970 milyona ulaşıyor. Kırsal bölgelerdeki durum daha da vahim: 2010'da 376 milyon olan elektriğe erişemeyen kırsal nüfus, 2024 itibarıyla 447 milyona yükseldi.

Her Yıl Milyonlarca Kişi Duman Nedeniyle Hayatını Kaybediyor

Rapordaki en çarpıcı başlıklardan biri de temiz yemek pişirme konusu. Halen yaklaşık 2 milyar kişi odun, kömür, gazyağı ve odun kömürü gibi kirletici yakıtları kullanıyor. Bu durum yalnızca enerji sorunu değil, aynı zamanda bir halk sağlığı krizi. Ev içi hava kirliliği her yıl yaklaşık 3 milyon kişinin ölümüne neden oluyor. Dünya Sağlık Örgütü Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, temiz enerjiye erişimin bir halk sağlığı meselesi olduğunu vurguladı. Kirli yakıtlar uzun vadeli hastalıklara yol açarken, özellikle kadınlar ve çocuklar üzerindeki yükü artırıyor.

Yenilenebilir Enerjide Rekor Ama Eşitsizlik Sürüyor

Yenilenebilir enerji üretimi büyümeye devam ediyor. Bugün dünya elektriğinin yüzde 30'dan fazlası yenilenebilir kaynaklardan sağlanıyor. Kişi başına düşen yenilenebilir enerji üretim kapasitesi küresel ölçekte rekor seviyeye ulaşsa da, ülkeler arasındaki fark dikkat çekiyor:

• Düşük gelirli ülkelerde kişi başına kapasite: 33,6 watt
• Yüksek gelirli ülkelerde kişi başına kapasite: 1.224 watt

Bu tablo, temiz enerji dönüşümünün hızlandığını ancak herkes için eşit ilerlemediğini gösteriyor.

Para Akışı Yetersiz Kaldı

Gelişmekte olan ülkelere yönelik temiz enerji finansmanı da beklentilerin gerisinde kaldı. Uluslararası kamu kaynaklarından sağlanan temiz enerji desteği 2024 yılında 24,6 milyar dolara yükselse de, bu artış hedeflere ulaşmak için yeterli görülmüyor. En az gelişmiş ülkelere sağlanan finansman ise tersine geriledi ve 3,7 milyar dolara düştü; bu, bir önceki yıla göre yüzde 11'lik bir azalma anlamına geliyor.

Enerji Erişimi Sadece Elektrikten İbaret Değil

Rapora göre enerjiye erişim; sağlık, eğitim, ekonomik büyüme ve iklim hedefleriyle doğrudan bağlantılı. Uzmanlar, özellikle güneş enerjisi, mini şebekeler ve temiz pişirme teknolojilerine yapılacak yatırımların milyonlarca insanın yaşamını değiştirebileceğini belirtiyor. Dünya Sağlık Örgütü'nün ortak yayımladığı rapora göre, önümüzdeki dört yıl içinde daha güçlü siyasi irade, daha fazla finansman ve temiz enerji yatırımlarında hızlanma sağlanamazsa, dünyanın 2030 evrensel enerji erişimi hedefini kaçırması kaçınılmaz görünüyor.