Mutlak Butlan Kararı Mazbatayı Geçersiz Kılar mı? CHP'de Hukuki Tartışma

Cumhuriyet Halk Partisi'nin 38. Kurultayı'na yönelik mutlak butlan kararı, birçok kavram gibi mazbatayı da tartışmaların merkezine taşıdı. Seçimin galibi Özgür Özel'in mazbatasının geçerliliği, mutlak butlan kararıyla genel başkanlık görevini yenileyen Kemal Kılıçdaroğlu'nun ise mazbatasının durumu sorgulanıyor.

Demokrasilerde seçim, yönetenlerin belirlenmesinde teknik bir prosedür olmanın ötesinde meşruiyetin kaynağıdır. Halk egemenliği seçimlerle temsil ilişkisine dönüşürken, bu iradenin hukuk düzeninde tanınması ve kayıt altına alınması gerekir. İşte bu noktada mazbata devreye girer: halk iradesinin hukuki tescili.

Mazbata, seçim sonucunu açıklayan bir belge olmanın ötesinde, temsil yetkisinin kurucu teyididir. Seçim sonucu sosyolojik ve siyasal bir olgu yaratırken, mazbata bu olguyu hukuki statüye dönüştürür. Bir kişinin belediye başkanı, milletvekili veya parti genel başkanı olması, gerekli oyu almasının yanında bu sonucun hukuk düzenince kesinleştirilmesine bağlıdır.

Hukuk devletlerinde seçimlerin işlevi iktidar değişimini sağlamakla sınırlı değildir; aynı zamanda siyasal düzenin meşruiyetini sürekli yeniden üretir. Bu nedenle mazbata, demokratik meşruiyetin normatif formudur. Seçim halk iradesini ortaya koyarken, mazbata bu iradeyi devlet organizasyonuna dahil eder.

Seçim hukukunda kesinlik ilkesi büyük önem taşır. İtiraz mekanizmaları sınırlıdır, uyuşmazlıklar hızlı sonuçlandırılır. Bu sayede temsil yetkisi sürekli tartışmalı hale gelmez ve devlet işleyişi aksamaz. Ancak ağır hukuka aykırılık iddiaları, sandık sonucunun meşruiyetini tek başına yeterli kılmaz.

İşte burada mutlak butlan kavramı devreye girer. Genel hukuk teorisinde mutlak butlan, bir işlemin baştan itibaren hükümsüz sayılmasıdır. Kamu düzenine ağır aykırılık, kurucu unsur eksikliği veya emredici norm ihlali durumunda işlem hiç doğmamış sayılır. Anayasa hukukunda mutlak butlan daha hassas sonuçlar doğurur; çünkü anayasal düzen, devletin sürekliliğini ve siyasal istikrarı korumak zorundadır.

Demokratik sistemler, seçimlerin kolayca hükümsüz hale getirilmesine temkinli yaklaşır. Aksi halde temsil ilişkisi kırılganlaşır ve seçim sistemine güven aşınır. Ancak hukuka aykırılık, seçimlerin serbestliğini, eşitliğini ve dürüstlüğünü ortadan kaldıracak boyuta ulaşmışsa, mazbata verilmiş olması tek başına meşruiyet sağlamaz. Mazbata, hukuka uygun olduğu varsayılan iradenin tescili olduğu için, irade oluşumu sakatlanmışsa mazbatanın kurucu etkisi tartışmalı hale gelir.

Bu tartışma, modern anayasa teorisinin temel gerilimini yansıtır: Halk iradesi mi üstün, yoksa normatif hukuk düzeni mi? Carl Schmitt ve Hans Kelsen arasındaki teorik ayrışmada belirginleşen bu mesele, günümüz anayasal demokrasilerinde denge kurmaya çalışır. Mazbata ve mutlak butlan tartışmaları sıradan bir seçim hukuku sorunu değildir; demokratik temsilin hukukileşmesi ile hukuki meşruiyetin sınırları arasındaki hassas dengeyi yansıtır.

Sonuç olarak, Kemal Kılıçdaroğlu'nun 37. Kurultay'dan kazandığı mazbatası hâlâ geçerlidir. Özgür Özel'in mazbatası ise mutlak butlan kararıyla yok sayılan 38. Kurultay'ın ürünü olduğundan, hukuken hiç düzenlenmemiş gibidir. Bu nedenle mazbata ve mutlak butlan, demokratik meşruiyetin iki yüzü olarak karşımızda durmaktadır.