Enstitü Sosyal'den Yükseköğretimde Reform Çağrısı: Süre Değil, Nitelik Esas Alınmalı

Enstitü Sosyal tarafından hazırlanan "Türkiye'de Yükseköğretim Sisteminin Mevcut Durumu, Yapısal Sorunlar ve Politika Önerileri" başlıklı raporda, son 20 yılda üniversite, öğrenci ve akademisyen sayılarındaki niceliksel büyümenin sürdürülebilir katma değere dönüşmesi için sistemin yeniden yapılandırılması gerektiği vurgulanıyor. Raporda 9 temel reform alanı şöyle sıralanıyor:

1. Yeni Yükseköğretim Kanunu ve Yönetişim Reformu

2547 sayılı Kanun'un sadeleştirilmesi ve güncellenmesi, YÖK'ün düzenleyici ve koordinasyon odaklı bir yapıya dönüştürülmesi öneriliyor. Üniversitelere daha fazla kurumsal özerklik verilmesi ve rektörlük pozisyonlarında objektif göstergelere dayalı profesyonellerin görev alabilmesi gerektiği vurgulanıyor.

2. Misyon Farklılaşmasına Dayalı Üniversite Sistemi

Üniversitelerin araştırma, eğitim, bölgesel kalkınma ve girişimcilik odaklı modellerle çeşitlendirilmesi gerektiği ifade ediliyor. Kontenjan, kadro ve finansman politikalarının bu misyonlara göre şekillendirilmesi öneriliyor.

3. Yetkinlik Temelli Eğitim Modeline Geçiş

Süre ve diploma merkezli sistem yerine öğrenme çıktıları ve yetkinlik odaklı bir yapı kurulması çağrısı yapılıyor. Lisans eğitimi süresi için üniversitelere özerklik tanınarak 180 AKTS uygulamasının önünün açılması, eğitim ile deneyimi birleştiren bölümlerde 2+1 yıllık (6 dönem) eğitim süresinin geçerli olabilmesi öneriliyor. Ayrıca mikro yeterlilikler ve modüler öğrenme modellerinin yaygınlaştırılması gerektiği bildiriliyor.

4. Akademik İnsan Kaynağı Reformu

Profesörlük ve doçentlik süreçlerinde zaman kıstasının değil, bilimsel katkının esas alınması gerektiği vurgulanıyor. Eğitim, araştırma ve uygulama odaklı farklı akademik kariyer yollarının geliştirilmesi, doktora eğitiminin kalite filtresi olarak yapılandırılması ve doktora sonrası araştırma pozisyonlarının artırılması gerektiği ifade ediliyor.

5. Performans ve Etki Temelli Finansman Modeli

Finansmanın yalnızca öğrenci sayısına göre değil; araştırma, toplumsal etki ve kalite göstergelerine göre dağıtılması gerektiği belirtiliyor. Üniversitelerin alternatif gelir üretme kapasitelerinin güçlendirilmesi ve akademisyen maaş ile teşvik sistemlerinin yaşadıkları şehirlerin ekonomik koşullarına göre iyileştirilmesi öneriliyor.

6. Araştırma ve Yenilikçilik Dönüşümü

Yayın odaklı akademik üretimden patent, prototip, girişim ve toplumsal etki odaklı modele geçilmesi gerektiği aktarılıyor. Araştırma üniversitelerinde ders yoğunluklarının azaltılması, üniversitelerin uluslararası yayın, proje ve girişim kapasitelerinin artırılması gerektiğine dikkat çekiliyor.

7. Yapay Zeka Çağına Uyumlu Yükseköğretim

Akademik dürüstlük ve değerlendirme sistemlerinin yeniden tasarlanması gerektiği bildiriliyor. Doçentlik ve yükseltme süreçlerinde sözlü değerlendirme ile araştırma portfolyosu uygulamalarının geliştirilmesi ve bu konuda üniversitelerin ihtiyaçlarının gözetilmesi istenirken, yerli akademik veri ve yapay zeka altyapılarının oluşturulması gerektiği kaydediliyor.

8. Uluslararasılaşma ve Küresel Rekabet Reformu

Uluslararası öğrenci, akademisyen ve yayın hedeflerinin yeniden belirlenmesi, akademisyen istihdamında uluslararası hareketliliğin teşvik edilmesi gerektiği belirtiliyor. Lisansüstü düzeyde uluslararası öğrenci oranlarının artırılması istenirken, uluslararası eğitim alanının ekonomik katma değerinin göz önünde bulundurularak yönetilmesi ve kaynak ülke çeşitliliğinin artırılması gerektiği ifade ediliyor.

9. Veri Temelli Planlama ve Kalite Güvencesi Sistemi

Kontenjanların mezun istihdamı ve sektör ihtiyaçlarıyla ilişkilendirileceği veri temelli bir planlamaya geçilmesi öneriliyor. Rektör performansının ve kurumsal kalitenin düzenli olarak ölçülmesi, tüm sistem için gerçek zamanlı veri izleme ve karar destek mekanizmalarının kurulması gerektiği aktarılıyor.